Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
poniedziałek, 23 Październik, 2017 - 15:06

Państwo kupca Samo. 623-660 n.e.

pon., 12/05/2014 - 22:45

Fredegar

Autor to kronikarz frankijski, żył w VII wieku. Autor kroniki Historia Francorum, jej pierwsza część jest kompilacją różnych źródeł i opisuje dzieje powszechne Europy zachodniej, a przede wszystkim Galii do 584 roku. Druga część jest poświęcona głównie dziejom Merowingów, w latach 584-643. Kronika została doprowadzona przez kontynuatorów do 768 roku. Jest najważniejszym źródłem historycznym opisującym dzieje VII wieku. W księdze IV zawiera jedyną wzmiankę o pierwszym słowiańskim państwie Samona. Imię Fredegar zostało nadane w czasach późniejszych.

wg Wstęp krytyczny do dziejów Polski Autorzy August Bielowski
 

Strona z Fredegara i jego Chronica. Paris, Bibliotheque Nationale. cc wikimedia

W połowie lat dwudziestych VII wieku wybuchło ogólnosłowiańskie powstanie przeciwko Awarom, inspirowane być może przez cesarstwo i być może związane z organizowaną przez Awarów wielką wyprawą na Konstantynopol w roku 626. W toku walk wielką sławę zdobył frankijski kupiec Samo (albo Samon).

Gdy Słowianie zrzucili awarską zwierzchność, obwołali go swoim władcą. Samon stanął na czele wielu zjednoczonych plemion, które w miejsce dawnych prymitywnych organizacji politycznych wspartych na wojennej demokracji tworzyły teraz ponadplemienne państwo. Jego centrum stanowiły Morawy, ale w efekcie szybkiego rozwoju terytorialnego, w latach 623–660, granice państwa Samona objęły na południu dolną Austrię i Kotlinę Czeską, na północy bagna Sprewy na Łużycach, na zachodzie oparły się o Soławę, a na wschodzie o środkową Odrę na Śląsku. W latach 629–639 słowiańskie państwo toczyło wojnę z frankijskim królem Dagobertem I dwukrotnie odpierając jego najazdy, m.in. wielka wyprawa Franków zakończyła się w roku 631 klęską pod Wogastisburgiem (położenie nieznane) jak również Słowianie pustoszyli Turyngię. Sukcesy Samona w walce przeciw Frankom a szczególnie Awarom zapewne wspomogły wielką migrację Słowian na południe – potwierdzony źródłowo jest udział Serbów i ich księcia Derwana w walce z Frankami po stronie Samona – a jest to również czas migracji Serbów i Chorwatów na Bałkany.

Państwo Samona istniało bardzo krótko. Śmierć założyciela w 658 lub 661 roku wywołała zamęt wewnętrzny i w efekcie rozpad państwa.

O powstaniu pierwszego państwa oraz jego walkach z Dagobertem szczegółowo opowiada kronika Historia Francorum, napisana ok. 660 roku przez anonimowego dziejopisarza frankijskiego zwanego Fredegarem.

Część źródeł podkreśla także że obejmowało południowo- zachodnią Polskę. Wg analizy autora czasopisma "Archiv für Kunde österreichischer Geschichts-Quellen", metodą porównawczą badającego podobieństwa w kronikach staropolskich i staro-czeskich, najbardziej prawdopodobne jest że Przemysł- Lestko II wymieniony w kronikach Kadłubka czy Bielskiego, oraz Samon, Samo- miały dotyczyć tego samego władcy. Zarówno Samon, jak i Przemysław, uznawany za władcę legendarnego, ale opisanego w źródłach, byli założycielami Rzeszy- związku ponadplemiennego Słowian.

Istnieje hipoteza, że Państwo Samona, po odpadnięciu od niego ok. 658 r. większości sfederowanych ludów słowiańskich, przetrwało w szczątkowej formie w swej głównej domenie morawskiej i dało początek późniejszej Rzeszy Wielkomorawskiej. XVII-wieczny dziejopis czeski Tomáš Pešina wymienia następujących władców "wczesno-morawaskich": 1) Samon 623-658, 2) Maroth 680-700?, 3) Svanthos (Świętosz?) 700-720?, 4) Samomir 720-760?, 5) Samosław 760-796, 6) Hormidor 796-805/811?, 7) Mojmir 805/811-820?, 8) Mojmir I ok. 820-842/846 - pierwszy historyczny władca Wielkich Moraw. Źródła Pesiny są nieznane, a skomponowanego przez niego wykazu władców oraz dat ich panowania prawie żaden badacz nie traktuje poważnie. Istnieje jednak jeszcze jedna, znacznie wiarygodniejsza poszlaka łącząca Państwo Samona z Państwem Wielkomorawskim - rotunda znojemska. Kościół ten znajduje się w grodzisku morawskim w Znojmie i został wzniesiony albo w okresie wielkomorawskim, albo w 1134 r. przez księcia czeskiego Konrada II. Na jego ścianach znajdują się malowidła przedstawiające 24 władców wielkomorawskich i czeskich. Pierwszy władca to ZAMO (czyli Samon), po nim następuje trzech władców, których imiona uległy zatarciu, a następnie Mojmir I. Patrz: Witold Chrzanowski: Kronika Słowian. Tom 1: Rzesza Wielkomorawska i kraj Wiślan, Kraków 2008, s. 19 - 38.

Ryc.  Przypuszczalny największy zasięg terytorialny Państwa Wielkomorawskiego (zobacz legendę).  Za Histmag.org

Nach Przemysl folgen sich vom Vater auf den Sohn acht Herzoge Nezamysi Mnata Wojen Jnisiaw Kresomysl Ncklan Hostiwit und Borziwoj Des Letzteren Zeit ist bekannt er wurde bald nach seinem Regierungsantritt Christ im Jahre 871 Rechnen wir nun hiervon acht Generationen zu je 30 Jahren rückwärts so kommen wir mit der Regierung des ersten Herzogs Przemysi ungefähr in die Jahre 630 660 Gerade in diese Zeit nun setzen auswärtige Quellen Fredegar chron cap 48 Samo den Stifter eines grossen Slavenreiches dessen Mittelpunkt nach den gründlichsten Untersuchungen Böhmen gewesen ist Ich glaube also dass Ossolinski p 51 und Lelewel p 519 hier zufällig das Richtige getroffen haben wenn sie in Lestko I es ist gleich der wievielte da es ursprünglich nur einen gegeben hat den Samo wieder erkennen Meine Gründe für die Identität des Przemysi Lestko II und des Samo sind folgende 1 die Übereinstimmung der Zeiten Samo regierte von 623 658 2 Beide sind Gründer eines Reiches in Böhmen Nach Samo scheint das von ihm gegründete Reich wie vom Erdboden verschwunden viel wahrscheinlicher ist es dass nur die entfernteren Stämme sich davon abgelöst haben in Böhmen aber diese Herrsehaft fortbestanden hat Etwas Ähnliches nimmt auch Safari k an nur macht er den mythischen Krok zum Nachfolger des Samo dabei begreift man aber nicht warum die Sage blos die schwachen Erben Same's nicht ihn selbst verherrlicht haben sollte 3 Die echisehe und Krakau sehe Sage stimmen darin überein dass Przemysi Lestko von niedriger Herkunft war Samo war nach Fredegar ein Fremdling ohne alle
Verbindungen im Lande ein Kaufmann aus dem fränkischen Gau Senonago 4 Die List ist der charakteristische Zug in den Sagen von Przemysi Lestko und von Samo sagt Fredegar dass er seine Siege nicht blos durch Tapferkeit sondern namentlich auch durch Klugheit erfochten habe plurima proclia contra Chunos in suo regimine Winidi inierunt et suo consilio et utilitate Winidi semper supererant 5 Samo ist ein Eigenname Przemysi und Lestko sind Appellativa beide können also schr wohl dieselbe Person bezeichnen в Osso liñski und Lelewel erkennen endlich auch in der Vielweiberei und den 20 Söhnen des Lestko HL den Vineentius ausdrücklich einen Monarchen von ganz Slavien nennt eine Erinnerung an Samo der mit 12 Frauen 22 Söhne und I5 Töchter erzeugte Obwohl die 20 Söhne des Lestko wie gezeigt worden ist gar wohl eine tendenzielle Erfindung späterer Zeit sein können so ist doch die Analogie gross genug um wenigstens in Betracht gezogen zu werden 


źródło: Archiv für Kunde österreichischer Geschichts-Quellen -1857, - Tom 17 - Strona 323-324,
books.google.pl/books?id=bxJKAAAAcAAJ

yc. 1. Leszko III, cc wikimedia

Część źródeł podkreśla także że obejmowało południowo- zachodnią Polskę. Niektórzy historycy próbowali analizować podobieństwa postaci opisanych w polskich legendach, kronikach i rocznikach, by dość do ciekawych konkluzji. Wg analizy autora czasopisma "Archiv für Kunde österreichischer Geschichts-Quellen", metodą porównawczą badającego podobieństwa w kronikach staropolskich i staro-czeskich, najbardziej prawdopodobne jest że
Przemysł- Lestko III wymieniony w kronikach Kadłubka czy Bielskiego, oraz Samon, Samo- miały dotyczyć tego samego władcy. 

Zarówno Samon, jak i polski Lestko- Przemysław, uznawany za władcę legendarnego, ale opisanego w źródłach, byli założycielami Rzeszy- związku ponadplemiennego Słowian. Zarówno Samon, jak i Leszko III mieli około 20 dzieci spłodzonych z różnych kobiet. Cechowali się bardzo podobną taktykę prowadzenia walk.

Potomkowie Leszka III według legendy

Popiel I – następca tronu Bolesław – otrzymał Pomorze dolne Kazimierz – otrzymał Kaszuby Władysław – otrzymał Kaszuby Wratysław – otrzymał Ranię Oddon – otrzymał Dytywonię Barwin – otrzymał Pomorze dolne Przybysław – otrzymał Dytywonię Przemysław – otrzymał Zgorzelicę Jaksa – otrzymał Białą Serbię Semian – otrzymał Serbię Siemowit – otrzymał Zgorzelicę Siemomysł – otrzymał Zgorzelicę Bogdal – otrzymał Pomorze dolne Spicygniew – otrzymał Bremę Spicymir – otrzymał Luneburg Zbigniew – otrzymał Szczecin Sobiesław – otrzymał gród Dalen Wizymir – otrzymał Wyszomierz Czestmir – otrzymał Dytywonię Wisław – otrzymał Międzyborze

Kim był Samo?

Wg Augusta Bielowskiego ("Wstęp do dziejów Polski", mógł on być słowianinem urodzonym na ziemiach pod panowaniem Franków, w wiosce senońskiej. Zajmował się głównie kupiectwem. W walkach o niepodległość Słowian narażał się na największe niebezpieczeńśtwa, był nieustraszony w bitwach jak i sprawny w rządzeniu. Około 627 r. obrano go królem. Wg Bielowskiego (s. 427) zjednoczył ziemie Słowan od Elby po Wisłę, od Bałtyku po Adriatyk. 

Szczegóły jego panowania są nieznane. Wiadomo iż panował 35 lat, w wielu bojach z Awarami i Frankami odnosił zwycięstwa. Miał 12 różnych żon i zostawił po sobie 22 synów i 15 córek. Po jego zgonie około 662 roku, według domysłów przytoczonych przez Bielowskiego, jego potężne królestwo, rozdzielone między licznych synów, osłabło, aby później zupełnie się rozsprząc. 

Ostatnim potężnym włądcą z tego rodu jest pogański książę wiślicki Wyszewit (panujący w Małopolsce ok. 845 r., wymieniony jako postać historyczna). Był on przeciwnikiem chrześcijaństwa, i był mocno rozmiłowany w pogańskiej obrzędowości.  Światopełk Morawski strącił go z tronu, i rozprzestrzenił swoje granice, sięgając aż po źródła Bugu i Styru.

Obalenie władców pogańskich jest utożsamiane przez takich historyków jak August Bielowski, za rozpoczęcie panowania Świętopełka, zwanego, wg Bielowskiego, w polskiej tradycji historycznej Ziemowitem. Władca ten miał rządzić w latach 861- 892 r. Bielowski stosuje te same metody analizy porównawczej postaci historycznych, próbując dopasować opisy rządów, cechy władcy.

Bielowski przytacza najstarsze polskie roczniki benedyktyńskie, zaczynające się rokiem 899 (gdzie opisana jest śmierć Arnolfa, najzacieklejszego przeciwnika słowiańskiej niepodległości). Kolejne wpisy dotyczną objęcia tronu królewskiego przez króla nazywanego Semomysl/ Semislaus. Okres ten pokrywa się z datą śmierci morawskiego Mojmira, co wg Bielowskiego jest dowodem na historyczność polskiego władcy.

Wg Bielowskiego, kroniki polskich kronikarzy rzucają wiele światła na dalsze dzieje wczesnej państwowości słowiańskiej, jeszcze po 900 roku jednoczącej wiele później oderwanych ziem słowiańskich. 

Badania Bielowskiego zakładają że chrześcijaństwo do Polski przybyło najpierw z Moraw, w obrządku cyrylo- metodiańskim. 

Jak podkreśla Bielowski, krótki rys tego okresu, pochodzi z zapisów współczesnych zdarzeniom pisarzy niemieckich. Z tamtego okresu nie zachowały się żadne źródła pisane przez Słowian. 

opr. Adam Fularz na podst. Wikipedii

 

  • Bruno Krusch (Hrsg.): Scriptores rerum Merovingicarum 2: Fredegarii et aliorum Chronica. Vitae sanctorum. Hannover 1888, S. 1–193 (Monumenta Germaniae Historica, Digitalisat)
  • Andreas Kusternig, Hermann Haupt: Quellen zur Geschichte des 7. und 8. Jahrhunderts. Die vier Bücher der Chroniken des sogenannten Fredegar. Buch 2, Kapitel 53 bis Buch 4, unwesentlich gekürzt. Die Fortsetzungen des sogenannten Fredegar. Das Buch von der Geschichte der Franken. Das alte Leben Lebuins. Jonas erstes Buch vom Leben Columbans. Darmstadt 1982, ISBN 3-534-01414-6, S. 1–325.
  • Scholasticus Fredegarius: Chronicorum liber quartus cum continuationibus = The fourth book of the chronicle of Fredegar with its continuations. Transl. from the Latin with introd. and notes by J.M. Wallace-Hadrill. Chronicon. Liber IV. London 1960 (lat. - engl.)
  • Peter Classen: Fredegar. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 5, Duncker & Humblot, Berlin 1961, ISBN 3-428-00186-9, S. 385 f. (Digitalisat).
  • Roger Collins: Die Fredegar-Chroniken. Monumenta Germaniae Historica Studien und Texte 44. Hannover 2007.
  • Walter A. Goffart: The Fredegar Problem Reconsidered. In: Walter Goffart: Romes Fall and after. London 1989, S. 319ff. [zuerst erschienen 1963 in: Speculum 38, 206–241].
  • Bruno Krusch: Fredegarius Scholasticus - Ouderius? Neue Beiträge zur Fredegar-Kritik. Göttingen 1926.
  • Georg Scheibelreiter: Gegenwart und Vergangenheit in der Sicht Fredegars. In: The Medieval Chronicle. Amsterdam-New York 2002, S. 212–222.
  • Georg Scheibelreiter: Justinian und Belisar in fränkischer Sicht. Zur Interpretation von Fredegar, Chronicon II 62. In: Byzantios. Festschrift H. Hunger. 1985, S. 267–280.
  • John Michael Wallace-Hadrill: Fredegar and the History of France. In: The Long Haired Kings and Other Studies in Frankish History. Hrsg. von J. M. Wallace-Hadrill, New York 1962, S. 71–94.
  • Ian N. Wood: Fredegar´s Fables. In: Historiographie im frühen Mittelalter. Hrsg. von Anton Scharer, Georg Scheibelreiter. Wien-München 1994, S. 359–366.